گزارش کامل ديده بان حقوق بشر در مورد منع دانشجويان ايراني از حق آموزش
ادوارنيوز: سازمان ديده بان حقوق بشر در گزارش مفصلي به بررسي ممانعت جمهوري اسلامي از حق آموزش در ايران پرداخته است .
گزارش ديده بان حقوق به اين شرح است :
مقدمه
هنگامي که سال تحصيلي جديد در ايران در اواخر سپتامبر سال ۲۰۰۶ شروع شد ، تعدادي از دانشجويان متوجه شدند که از ثبت نام آنها براي تحصيل در مقطع تحصيلات تکميلي ممانعت به عمل آمده است. دولت ايران در نقض صريح تعهدات بين المللي حقوق بشري، از دستيابي اين دانشجويان به حق تحصيل به دلايل عقايد و ديدگاه هاي سياسي آنها جلوگيري کرده است. همچنين به دانشجويان ديگر اطلاع داده شده است، زماني مجاز به ثبت نام هستند که تعهد نامه امضا کنند و بدينترتيب تحصيل در دانشگاه و حفظ آن به مسائل سياسي گره مي خورد.
گسترش اين اقدامات محدود کننده بر اساس تلاش يک ساله مقامات حکومتي در مجازات فعالان دانشجويي به خاطر فعاليت هاي سياسي ، اعتقادات ، نوشته ها و عضويت در نهاد هاي دانشجويي است که به صورت رسمي تاييد نمي شوند. چندين سازمان رسمي در داخل و بيرون دانشگاه يک رشته عمليات بر عليه دانشجويان را هدايت مي کنند که از جمله مي توان به کميته هاي انضباطي دانشگاه ، قوه قضائيه، وزارت تحقيقات ، فناوري و علوم و وزارت اطلاعات اشاره کرد. کميته هاي نظارت بر مطبوعات دانشجويي نوزده نشريه دانشجويي را تعطيل کرده اند و همچنين هيئت هاي نظارت بر تشکل هاي دانشجويي انجمن هاي اسلامي دانشجويان در پانزده دانشگاه را منحل و يا به صورت موقت تعليق کرده اند. ۱
مسئولان حکومتي در دانشگاه ها در حال حاضر حداقل هفده دانشجو را از تحصيلات تکميلي محروم کرده اند شش نفر از آنها مربوط به سال تحصيلي ۲۰۰۶-۲۰۰۵ هستند و يازده نفر ديگر مربوط به سال تحصيلي جديد هستند. حداقل پنجاه و چهار نفر ديگر از دانشجويان ( و شايد بيشتر ) به صورت مشروط ثبت نام شده اند تا فعاليت هاي سياسي شان را متوقف کنند.
همچنين کميته هاي انضباطي دانشگاه ها از جولاي ۲۰۰۵ تا کنون حداقل ۴۱ دانشجو را از يک تا دو ترم به تعليق از تحصيل محکوم کرده اند. سازمان ديده بان حقوق بشر اسامي ۳۵ دانشجو را به دست آورده است که از جولاي ۲۰۰۵ تا کنون به دلايل فعاليت هاي مرتبط با ديدگاه هاي سياسي و يا عضويت در نهاد هاي دانشجويي منتقد توسط قوه قضائيه محکوميت دريافت داشته اند و شش دانشجوي ديگر تحت پيگرد قانوني قرار گرفته اند که هنوز حکم آنها صادر نشده است . وضعيت آنها به تفصيل در اين گزارش نيامده ، ولي اسامي آنها در ضميمه آورده شده است.
ايران هم عضو ميثاق بين المللي حقوق مدني ، سياسي و هم عضو ميثاق بين المللي حقوق اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي است. ۲ ايران به عنوان عضو ميثاق بين المللي حقوق مدني و سياسي، متعهد شده است تا به حقوق هر فرد حوزه آزادي بيان و آزادي تشکيل انجمن ها احترام بگذارد.
همچنين حکومت ايران مطابق ميثاق بين المللي حقوق اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي متعهد شده است که تحصيلات عالي بايد به صورت مساوي براي همگان قابل دسترس باشد. هر دوي اين ميثاق ها ، دولت هاي عضو را ملزم مي سازد تا برقراري حقوق مندرج در آنها را بدون هرگونه تبعيض اعم از سياسي و يا عقيدتي تضمين کنند. اقدام مقامات مسئول ايران از محروم ساختن برخي از دانشجويان از تحصيل در دانشگاه بر اساس اعتقادات و يا اعمال سياسي و مذهبي و تحت تعقيب قانوني قرار دادن ديگران در زمينه هايي مشابه ، تخلف مستقيم از الزامات صريح قانوني ايران تحت هر دو ميثاق است.
ممانعت از تحصيل
در طي سال تحصيلي ۲۰۰۵-۲۰۰۶ وزارت علوم ، تحقيقات و فناوري به شش دانشجو اعلام داشت که آنها نمي توانند به تحصيلات عالي خود ادامه دهند .اسامي آنها عبارت است از: مهدي اميني زاده ( دانشگاه مفيد قم )، پيمان عارف (دانشگاه تهران)،حامد حسن دوست ( دانشگاه تربيت معلم)،عزت الله تربتي نژاد ( دانشگاه کردستان) ، محمد زماني ( دانشگاه زنجان) و توحيد علي زاده ( دانشگاه تهران).
يازده دانشجوي ديگر در سپتامبر۲۰۰۶ علي رغم قبولي در آزمون کارشناسي ارشد ، اجازه نيافتند تا ثبت نام تحصيلي کنند. اسامي آنها عبارت است از:
ياشار قاجار ( دانشگاه تبريز) ،زهرا جاني پور (دانشگاه همدان) ،حنانه عزيزي (علامه طباطبايي) ، روزبه رياضي مقدم ( دانشگاه اميرکبير) ، سيامک کريمي ( دانشگاه همدان) ، محسن فاتحي ( دانشگاه تهران) ، غريب سجادي ( دانشگاه علامه طباطبايي)،منصور عزتي ( دانشگاه صنعتي اصفهان)، سعيد اردشيري ( دانشگاه کرمان) ،شورش مرادي ( دانشگاه کردستان) ،سالار ساکت ( دانشگاه کردستان).
مصاحبه با برخي از اين دانشجويان و نامه هاي رسمي از سوي وزارت علوم ، تحقيقات و فناوري که نسخه اي از آنها به دست سازمان ديده بان حقوق بشر رسيده است، مشخص مي کند که ممانعت اين وزارتخانه از تحصيل شماري از دانشجويان، ماهيت سياسي داشته و مستقيما به فعاليت هاي آنها ارتباط دارد.علاوه بر اين، مطابق اظهارات دانشجويان و نامه هاي رسمي، مسئوليت اصلي در تصميم گيري در خصوص محروميت از تحصيل با وزارت اطلاعات بوده است نه وزارت علوم، تحقيقات و فناوري.
تمامي اين دانشجويان به غير از حنانه عزيزي يا عضو انجمن هاي اسلامي دانشجويان در دانشگاه هاي شان بوده و يا جزء فعالان دانشجويي منتقد بوده اند. ظاهراٌ حنانه عزيزي بدين علت از حق تحصيل در مقطع کارشناسي ارشد محروم شده است که پدرش ، يوسف عزيزي بني طرف، نويسنده اي است که مورد پيگرد قانوني قرار گرفته است . ۳
در يک نامه کتبي که در پاسخ به تقاضاي تجديد نظر خواهي يکي از دانشجويان محروم شده از تحصيل ، نوشته شده و نسخه اي از آن در اختيار سازمان ديده بان حقوق بشر قرار گرفته است ،سيد مرتضي نور بخش رئيس هيات مرکزي گزينش دانشجو و استاد در وزارت علوم ، تحقيقات و فناوري نوشته است :" پس از دريافت پاسخ استعلام وزارت اطلاعات ،نامبرده فاقد صلاحيت لازم جهت ادامه تحصيل در مقطع کارشناسي ارشد شناخت شدو در نتيجه راي مردود ايشان به سازمان سنجش آموزش کشور اعلام گرديد." ۴
وزارت اطلاعات که در اصل به عنوان يک سازمان امنيتي عمل مي کند ، مرجع مشروع و داراي وجاهت قانوني براي تعيين صلاحيت تحصيلي دانشجويان نيست. همه دانشجويان فوق حق شان براي تحصيل در مقطع کارشناسي ارشد را با قبولي در کنکور رقابتي کارشناسي ارشد به دست آورده بودند.
مهدي اميني زاده ، ديگر دانشجوي محروم شده از تحصيل به سازمان ديده بان حقوق بشر گفت :
"سال قبل در اولين روز سال تحصيلي ، مسئولان دانشگاه با من تماس گرفتند و گفتند که بر اساس نامه هيات گزينش سازمان سنجش ، شما از ادامه تحصيل ممنوع شده ايد. من موضوع را از طريق وزارت علوم دنبال کردم و معلوم شد که وزارت اطلاعات اين تصميم را گرفته است.من همچنين به وزارت اطلاعات "دعوت" شدم و يکي از مامورين امنيتي به من گفت از نظر ما ، اين بهترين راه در برخورد با دانشجوياني شبيه تو در اين سطح است. اين روش به مراتب هزينه کمتري براي نظام دارد. آنها آشکارا به من گفتند که در ممانعت از ادامه تحصيل من مصر هستند." ۵
پيمان عارف که سابقه اي از تشکيل پرونده هاي قضايي و امنيتي دارد ، چندين بار طي پنج سال اخير توسط نيرو هاي امنيتي بازداشت شده است.شعبه ۲۶ دادگاه انقلاب اسلامي تهران در آوريل ۲۰۰۶ وي را به دليل اقدام بر عليه امنيت ملي و تبليغ بر عليه نظام به ۱۸ ماه حبس تعزيري محکوم کرد.او تقاضاي تجديد نظر کرده است.عارف در سال ۲۰۰۵ به دانشکده حقوق تهران در مقطع کارشناسي ارشد وارد شد و رتبه دوم کنکور کارشناسي ارشد در رشته علوم سياسي را کسب کرد.او به ديده بان حقوق بشر گفت که مقامات دانشگاه به او در آوريل ۲۰۰۶ اطلاع دادند که از ادامه تحصيل محروم شده است و نمي تواند درجه فوق ليسانسش را تمام کند.
او همچنين مدعي شد که وزارت اطلاعات از وزارت علوم ، تحقيقات و فناوري خواسته است تا از حضور او در فعاليت هاي آکادميک جلوگيري کند. عارف به سازمان ديده بان حقوق بشر گفت :" بر اساس نامه اي از هيات گزينش مرکزي دانشجو و استاد ، مطلع شدم که از صلاحيت عمومي و اعتقادي براي ادامه تحصيل برخوردار نيستم. من چندين بار به وزارت اطلاعات احضار شدم و متصديان مربوطه به من گفتند که اگر من هر گونه سخنراني و يا متني بنويسم که آنها آن را تند ارزيابي کنند ، من را به زندان خواهند افکند." ۶
سازمان ديده بان حقوق بشر يک نسخه از نامه وزارت علوم ، تحقيقات و فناوري به يک دانشجو که از ادامه تحصيل منع شده است را به دست آورده است. او نامه اي به تاريخ ۱۹ سپتامبر ۲۰۰۶ دريافت کرده بود که قبولي او در دانشگاه بنا به ضوابط گزينش رد شده است اما اين عدم پذيرش مي تواند مورد تجديد نظر خواهي قرار گيرد.اين دانشجو مي بايست براي تکميل فرم تجديد نظر خواهي ، دستورالعمل هاي زير را دنبال کند:
۱- خلاصه اي از سوابق سياسي، اجتماعي خود را( قبل و بعد از انقلاب) بيان کنيد.
۲- فعاليتهاي اجرايي خود را بيان کنيد.(بعد از انقلاب)
۳- چنانچه سوابق بازداشت (ولو کوتاه مدت) در يکي از مراجع انتظامي يا قضايي داريد محل،تاريخ،مدت و علت آن را بيان کنيد.
۴- لطفامشخصات و نشاني دقيق معرفين (غير خويشاوند) شناخته شده و مورد وثوق از محل تحصيل و يا اشتغال را که شما را کاملا بشناسند، ذکر فرماييد. ۷
اين نامه به وضوح روشن مي سازد که در فرايند پذيرش دانشجو در وزارت علوم ، تحقيقات و فناوري ، سوابق و فعاليتهاي سياسي دانشجويان دخالت دارد.
پذيرفته شده ولي به شرط سکوت
مسئولان آموزشي دانشگاه در آغاز سال تحصيلي جديد در ۲۳ سپتامبر ، زماني به تعداد نامعلومي از دانشجويان اجازه دادند ،ثبت نام کنند که تعهد نامه هاي صادر شده از وزارت خانه علوم ، تحقيقات و فناوري را قبلا امضا کرده باشند.دانشجويان بر اساس اين تعهد نامه ها به شرطي پذيرفته شدند تا تمامي "مقررات سياسي ، اعتقادي و اخلاقي" را رعايت کنند ، در غير اين صورت از ادامه تحصيل آنها جلوگيري مي شود. ۸
برخي از فعالان دانشجويي به سازمان ديده بان حقوق بشر گفتند : "هيچکس به غير از مقامات مسئول حکومتي نمي داند به چه دليل دانشجويان تحت اين شرايط ، ثبت نام مشروط شدند .اين دانشجويان به دليل ثبت نام مشروط ، مي ترسند که سرنوشت تحصيلي خود را در خطر بيندازند." ۹ فعالان دانشجويي معتقدند آمار واقعي تعداد دانشجوياني که به صورت مشروط ثبت نام کرده اند ، متجاوز از صد ها نفر است.
مقامات رسمي وزارت علوم ، تحقيقات و فناوري در مصاحبه با خبرنگاران تاييد کرده اند که ثبت نام مشروط وجود دارد و ۵۴ نفر از دانشجويان مشمول اين وضعيت هستند.اما توضيح داده اند که هر کدام از اين ها به اين دليل مشروط هستند که "پرونده آنها تکميل نشده است". ۱۰ سيد مرتضي نوربخش در ۴ اکتبر به رسانه ها گفت :" ما از دانشجوياني که براي ورود به تحصيلات تکميلي مشکل داشتند ،تعهد گرفتيم .اما اين مشکلات قطعا جنبه سياسي ندارد." ۱۱
نوربخش در مصاحبه اي مشابه ، يک نمونه از تعهد نامه هايي که ضروري است تا دانشجويان امضا کنند تا اجازه يابند که ثبت نام تحصيلي کنند ، را ارائه داد. اين تعهد نامه بدين شرح است :
اينجانب ... فرزند ... داراي شماره شناسنامه ... صادره از ... متولد ...
با آگاهي از اينکه از سوي هيات مرکزي گزينش دانشجو به طور مشروط به دانشگاه راه يافتهام و متعهد ميشوم که کليه موازين اعتقادي، اخلاقي و سياسي را در چارچوب قوانين و مقررات جاري به ويژه مقررات انضباطي دانشگاه رعايت نموده و در صورت بروز هر گونه حرکتي خلاف مفاد اين تعهد مسوولين ذيربط مجاز خواهند بود پذيرش اينجانب را لغو و از ادامه تحصيلم جلوگيري نمايند. بديهي است در صورت اخير خود را متعهد به بازپرداخت هزينههاي مربوط به تحصيل ميدانم." ۱۲
تعليق از تحصيل توسط کميته هاي انضباطي دانشگاه ها
کميته هاي انضباطي دانشگاه ها در طي سال گذشته ، تعداد کثيري از دانشجويان را احضار کرده اند ، اين کميته ها در سال ۱۹۸۵ تاسيس شده اند.اما در دوران رياست جمهوري محمد خاتمي (۲۰۰۵-۱۹۹۷) به ندرت به عنوان ابزار فشار بر عليه فعالان دانشجويي مورد استفاده قرار مي گرفتند. يک فعال دانشجويي به سازمان ديده بان حقوق بشر گفت :
" هدف قرار دادن فعالان دانشجويي از سوي کميته هاي انضباطي از سال ۲۰۰۲ آغاز شد و در سال گذشته به ميزان چشمگيري گسترش يافت .آنها به مرکز اصلي اعمال فشار بر عليه دانشجويان و وادار کردن آنها به سکوت تبديل شده اند. اين فشار ها از شوراي عالي انقلاب فرهنگي و وزارت اطلاعات ريشه مي گيرد.اين نهاد ها کميته ها را بر عليه دانشجويان مشخصي ، هدايت مي کنند." ۱۳
کميته هاي انضباطي مسئوليت دارند تا به تخلفات دانشجويان رسيدگي کنند و اختيار آن را دارند که مجازات هايي را اعمال کنند.مطابق مقررات انضباطي براي دانشجويان دانشگاه ها در جمهوري اسلامي ايران ، حوزه فعاليت کميته هاي انضباطي شامل دامنه گسترده اي از امور کيفري ، تحصيلي و آموزشي و تخلفات سياسي و اخلاقي است. ۱۴ برخي جرم هاي سياسي تعريف شده عبارتند از : توهين به اعتقادات اسلامي و باور هاي ملي و اقدام بر عليه جمهوري اسلامي ايران نظير ( نوشتن شعار و اعلاميه هاي اخلال بر انگيز و موهن) و نشر اکاذيب به صورت عمدي. ۱۵
کميته ها مي توانند مجازاتي را تصويب کنند که شامل توبيخ کتبي درج در پرونده ، تعليق تحصيل دانشجويان ، اخراج از دانشگاه و حتي محروم کردن دانشجويان از تحصيل در کليه دانشگاه ها تا پنج سال. ۱۶
اعضاء اين کميته ها توسط مسئولين دانشگاه ها تعيين مي شوند . در هر دانشگاه ، کميته انضباطي ، پنج عضو صاحب حق راي دارد.نماينده رهبري مذهبي ايران آيت الله خامنه اي ، معاونت دانشجويي ، يک
عضو هيات علمي منتخب رئيس دانشگاه و دو دانشجو که توسط رئيس دانشگاه منصوب مي شوند.همچنين کميته يک منشي نيز دارد که حق راي ندارد.تصميمات کميته نيازمند اکثريت نسبي است. ۱۷
کميته هاي انضباطي دانشگاه ها حداقل ۴۱ دانشجو از دانشگاه هاي مختلف را به تعليق از تحصيل از يک تا دو ترم محکوم کرده اند.بر اساس گزارش هاي مطبوعاتي ۱۱ دانشجوي دانشگاه همدان که اسامي آنها ذکر نشده است ، به تعليق از تحصيل محکوم شده اند. ۱۸
سازمان ديده بان حقوق بشر اسامي ۳۰ دانشجوي ديگر را که تحصيل آنها به صورت محدود به تعليق درآمده ، را به دست آورده است.اسامي آنها عبارتند از :
• دو ترم تعليق از تحصيل
۱- مجتبي بيات عضو شوراي مرکزي دفتر تحکيم وحدت ، دانشگاه تهران
۲- زينب پيغمبر زاده از دانشگاه تهران
۳- آرش خاندل عضو شوراي مرکزي انجمن اسلامي ، دانشگاه لرستان
۴- محمد جواد دردکشان عضو شوراي مرکزي انجمن اسلامي ، دانشگاه لرستان
۵- حسن رضايي قلعه نو عضو جامعه اسلامي دانشجويان ، دانشگاه علوم پزشکي مشهد
۶- توحيد علي زاده ، دانشگاه تهران
۷- سيامک ناد علي عضو شوراي مرکزي انجمن اسلامي ، دانشگاه لرستان
۸- مصطفي نويدي ، دانشگاه صنعتي شريف
• يک ترم تعليق از تحصيل
۱- محمد صادق اسفندياري ، دانشگاه تهران
۲- هادي آرامي ، دانشگاه يزد
۳- عابد توانچه عضو سابق شوراي مرکزي انجمن اسلامي ، دانشگاه اميرکبير
۴- عباس حکيم زاده عضو شوراي مرکزي انجمن اسلامي دانشجويان ، دانشگاه اميرکبير
۵- حسين حيدري ، دانشگاه تهران
۶- محسن سهرابي عضو انجمن اسلامي دانشجويان ،دانشگاه امير کبير
۷- آسو صالح ، دانشگاه کردستان
۸- محسن فاتحي ، دانشگاه تهران
۹- علي فيضي ، دانشگاه تهران
۱۰- امين قلعه اي عضو انجمن اسلامي دانشجويان ، دانشگاه اصفهان
۱۱- بهروز کريمي زاده ، دانشگاه تهران
۱۲- ارسلان گودرزي ، دانشگاه تهران
۱۳- محمد خاني ، دانشگاه علامه طباطبايي
۱۴- علي رضا مقصودي ، مسئول بسيج دانشجويي دانشگاه آزاد بندر عباس
۱۵- محمد امين مهدوش عضو انجمن اسلامي دانشجويان ، دانشگاه اصفهان و علوم پزشکي
۱۶- احمد ميرزايي عضو انجمن اسلامي دانشجويان ، دانشگاه اصفهان و علوم پزشکي
۱۷- سيد حسين مير کريمي عضو انجمن اسلامي دانشجويان ، سهند تبريز
۱۸- حسين نجفي ، دانشگاه مشهد و علوم پزشکي
۱۹- سلمان سيما سردبير نشريه دانشجويي "سخن تازه " ، دانشگاه آزاد تهران جنوب
۲۰- رسول بخشعلي ، دانشگاه پيام نور نيشابور
۲۱- هادي منتخبي ، دانشگاه اصفهان و علوم پزشکي
۲۲- بهروز کريم زاده سردبير نشريه دانشجويي خاک ، دانشگاه تهران
يک فعال دانشجويي در دانشگاه تهران به سازمان ديده بان حقوق بشر گفت : " کميته انضباطي دانشگاه تهران از ژوئن سال ۲۰۰۶ ، ۵۳ دانشجو را احضار کرده است و بسيار محتمل است که براي ۱۳ نفر از آنها حکم تعليق از تحصيل صادر شود. ۱۹ از اين ۱۳ نفر ، پنج نفر به دو ترم و هشت نفر ديگر به يک ترم تعليق از تحصيل محکوم مي شوند.
فهرست اسامي دانشجوياني که از جولاي ۲۰۰۵ تا کنون به دادگاه احضار شده اند ولي تا کنون حکمي دريافت نکرده اند .اين فهرست توسط فعالان دانشجوي ايراني تهيه شده است.
۱- حامد ايرانشاهي عضو شوراي مرکزي دفتر تحکيم وحدت که در تاريخ مهر سال ۸۴ به دادگاه احضار شده است.
۲- محمد مبشري دانشجوي دانشگاه صنعتي شريف که به اتهام توهين به مقامات نظام و نشر اکاذيب در تاريخ مهر سال ۱۳۸۴ به دادگاه احضار شده است.
۳- امير رعيت نظري دانشجوي دانشگاه تهران که به اتهام اقدام بر عليه امنيت ملي در مهر ماه سال ۱۳۸۴ به دادگاه احضار شده است.
۴- آرمان رضاپور دانشجوي دانشگاه آزاد به اتهام اقدام بر عليه امنيت ملي در تير ماه سال ۸۵ به دادگاه احضار شد.
۵- داوود حسن پور دانشجوي دانشگاه تهران که به اتهام تبليغ بر عليه نظام به دادگاه در تاريخ مرداد سال ۸۵ احضار شد.
۶- جمشيد خاتمي دانشجوي دانشگاه فردوسي مشهد که در مرداد سال ۸۵ به دادگاه احضار شد.
زيرنويس ها:
۱ - دانشگاه صنعتي اميرکبير ،دانشگاه اصفهان و علوم پزشکي ،دانشگاه همدان و علوم پزشکي ، دانشگاه لرستان ،دانشگاه اروميه ،دانشگاه تربيت معلم سبزوار ،دانشگاه صنعتي سهند تبريز ،دانشگاه بيرجند ،دانشگاه رازي کرمانشاه ،دانشگاه علوم پزشکي کرمانشاه ، دانشگاه علامه طباطبايي ،دانشگاه علوم پزشکي شهرکرد ،دانشگاه علوم پزشکي کاشان ، دانشگاه شهيد رجايي.
۲ - International Covenant on Economic ,Social and Cultural Rights (ICEESCR) . اين معاهده در شانزده دسامبر ۱۹۶۶ تدوين شد و در سوم ژانويه سال ۱۹۷۶ الزامي شد و ايران در بيست و چهار ژوئن ۱۹۷۵ آن را پذيرفت.
۳ - "گزارش کامل مصاحبه مطبوعاتي دفتر تحکيم وحدت در خصوص دانشجويان محروم شده از حق تحصيل "
ادوار نيوز ،۲۹ سپتامبر ۲۰۰۶، مامورين امنيتي يوسف عزيزي بني طرف را در آوريل سال ۲۰۰۵ بازداشت کردند و او را اقدام بر عليه امنيت ملي محکوم کردند.وي متعاقبا با قيد وثيقه آزاد شد.
۴ - اين نامه از طرف سيد مرتضي نوربخش ( رئيس هيات مرکزي گزينش استاد و دانشجو)به سيد جلال حسيني ، رئيس دفتر پيگيري شکايت هاي مردمي رياست جمهوري به تاريخ ۲۳ آوريل ۲۰۰۶ نوشته شده است.
۵ - مصاحبه سازمان ديده بان حقوق بشر با مهدي اميني زاده در تاريخ ۵ اکتبر ۲۰۰۶
۶ - مصاحبه سازمان ديده بان حقوق بشر با پيمان عارف در تاريخ 3 اکتبر 2006
۷ - اين نامه از طرف سيد مرتضي نوربخش ( رئيس هيات مرکزي گزينش استاد و دانشجو) به يک دانشجو که از ادامه تحصيل محروم شده است نوشته شده.
۸ - متن تعهد نامه که بايد توسط دانشجويان امضا شود قبل از آنکه بتوانند ثبت نام کنند توسط مرتضي نوربخش رئيس هيات مرکزي گزينش استاد و دانشجو در وزارت علوم ، تحقيقات و فناوري به خبرگزاري دانشجويان ايران ( ايسنا) در تاريخ ۴ اکتبر ۲۰۰۶
ارائه شده است.
http://www.isna.ir/Main/NewsView.aspx?ID=News-799139&Lang=P (accessed October 4, 2006).
۹ - مصاحبه سازمان ديده بان حقوق بشر با يک فعال دانشجويي (هويت محفوظ) خودداري کرد در تاريخ ۳ اکتبر ۲۰۰۶
۱۰ - " مروري بر دانشجويان ستاره دار از کذب محض تا واقعيت توضيح داده شده " خبرگزاري دانشجويان ايران ، ۴ اکتبر ۲۰۰۶
, http://www.isna.ir/Main/NewsView.aspx?ID=News-799139&Lang=P (accessed October 4, 2006).
۱۱ - Ibid
۱۲ - Ibid
۱۳ - مصاحبه سازمان ديده بان حقوق بشر با يک فعال دانشجويي در تاريخ ۳ اکتبر ۲۰۰۶ ( هويت محفوظ)
۱۴ - آئين نامه هاي انضباطي براي دانشجويان دانشگاه ها در جمهوري اسلامي ايران
http://www.sadjad.ac.ir/rights/A148.asp (accessed October 2, 2006).
۱۵ - ماده . ۶.c
۱۶ - ماده ۷.
۱۷ - ماده ۳.
۱۸ - " احکام سنگين تعليق براي ۱۱ دانشجوي دانشگاه همدان" سايت ادوار نيوز، ۱۴ سپتامبر ۲۰۰۶
۱۹ - مصاحبه ديده بان حقوق بشر با يک فعال دانشجويي ( هويت محفوظ) در تاريخ ۳ اکتبر ۲۰۰۶